Ghi chép của bác sĩ thú y: Thú cưng cũng có thể bị sa sút trí tuệ
Một nghiên cứu tại Mỹ năm 2018 cho thấy tới 70% chó từ 15 tuổi trở lên bị suy giảm nhận thức.
Ai cũng biết tuổi già mang đến hàng loạt bệnh tật, và sa sút trí tuệ là điều ta sợ nhất: khi kiến thức của tuổi trẻ trôi đi, ta sợ mất kết nối với những người mình yêu.
Nhờ tiến bộ lớn về dinh dưỡng và y học, chó mèo sống lâu hơn nhiều so với trước. Cũng như người, sống lâu hơn nghĩa là “bệnh tuổi già” xuất hiện ở ngày càng nhiều thú cưng. Giống Alzheimer hay sa sút trí tuệ ở người, chúng tôi gọi các vấn đề thần kinh-hành vi của thú cưng lão hóa là Rối loạn nhận thức (Cognitive Dysfunction, CD). Khi nhận thức suy giảm gây ra thay đổi hành vi không liên quan đến vấn đề y khoa khác, CD có thể là nguyên nhân.
Nguy cơ tăng theo tuổi từ 11 tuổi trở đi
CD rất phổ biến ở chó. Một khảo sát tại Mỹ năm 2018 cho thấy gần 30% chó có rối loạn nhận thức ở tuổi 11–12, và đến 15–16 tuổi gần 70% bị ảnh hưởng. Các dấu hiệu quan sát được gồm thay đổi thói quen ngủ, đi vệ sinh trong nhà, và thay đổi tương tác với chủ, môi trường và động vật khác. Một nghiên cứu tại Nhật năm 2019 bổ sung vấn đề thị lực, suy giảm khứu giác, run, lảo đảo, ngã và tư thế rũ xuống là dấu hiệu lâm sàng của CD ở chó—manh mối hỗ trợ hữu ích, đặc biệt ở giai đoạn sớm.
Mèo trông nhanh nhẹn cũng có thể bị CD, và khả năng tăng theo tuổi: chỉ 28% mèo 11–14 tuổi có thay đổi hành vi do tuổi, nhưng trên 15 tuổi con số nhảy lên 50%. Hành vi liên quan ở mèo già gồm đi lang thang vô định, mất phương hướng, thay đổi giấc ngủ, nhìn chằm chằm kéo dài, đi vệ sinh ngoài khay và kêu quá mức (thường vào ban đêm).
Thú cưng của tôi thực sự bị CD?
Nếu nghi ngờ CD, hãy để bác sĩ thú y khám. Nhiều vấn đề thường gặp của động vật già—viêm khớp, bệnh thận, rối loạn chuyển hóa, bệnh răng miệng—cũng biểu hiện bằng thay đổi vận động, vệ sinh, hoạt động hoặc thói quen ăn. Gán các vấn đề thể chất cho “chỉ là già” có nguy cơ bỏ sót bệnh thật và trì hoãn điều trị. Vì vậy hãy điều tra các vấn đề nghi ngờ trước; chỉ sau khi loại trừ, cùng với tiền sử, mới xác nhận CD.
CD không chữa khỏi được, nhưng tùy trường hợp thuốc có thể hỗ trợ chức năng não, và bổ sung Omega-3 hằng ngày giúp sức khỏe thần kinh. Kết hợp làm giàu môi trường, điều này có thể làm chậm tốc độ suy giảm.
Cách hỗ trợ tại nhà
Dùng các hoạt động đa dạng, thú vị để kích thích não thú cưng: tập cùng, chơi, xoay vòng đồ chơi mới. Dù bé học chậm hơn thú cưng trẻ, huấn luyện chó già là kích thích não tuyệt vời. Ngoài làm giàu môi trường, điều chỉnh lối sống theo các vấn đề sức khỏe tuổi già ngày càng nhiều giúp động vật già thoải mái hơn: chó có thể cần dắt đi vệ sinh thường xuyên hơn hoặc huấn luyện dùng chỗ vệ sinh trong nhà; mèo có thể cần nhiều khay hơn, khay lớn hơn hoặc dọn thường xuyên hơn. Với thú cưng thị lực suy giảm, thêm đèn hoặc thậm chí đánh dấu mùi quanh nhà giúp bé tìm đường.
Hiểu về CD giúp ta đồng hành cùng thú cưng qua tuổi già một cách chu đáo. Mong mọi thú cưng già vẫn ăn ngon, tắm nắng và đáng yêu mỗi ngày.
Tài liệu tham khảo
- Neus Bosch M, et al. Dogs with cognitive dysfunction syndrome: a natural model of Alzheimer's disease. Curr Alzheimer Res 2012;9(3):298-314.
- Neilson JC, et al. Prevalence of behavioral changes associated with age-related cognitive impairment in dogs. JAVMA 2001;218(11):1787-1791.
- Ozawa M, et al. Physical signs of canine cognitive dysfunction. J Vet Med Sci. 2019;81(12):1829-1834.
- Moffat KS, Landsberg GM. An investigation of the prevalence of clinical signs of cognitive dysfunction syndrome (CDS) in cats. JAAHA 2003;39(5):512.