Dưỡng chất cơ bản trong thức ăn: Protein, peptide và axit amin (Phần 1)
Peptide và axit amin là các phân tử nhỏ mà protein phân giải thành—và là dạng ruột động vật hấp thu tốt nhất.
Protein, peptide và axit amin thuộc cùng một họ dưỡng chất. Mọi protein đều được tạo từ axit amin và peptide, với axit amin là đơn vị nhỏ nhất. (Từ nhỏ đến lớn: axit amin → tạo peptide → tạo protein.)
Động vật không thể dùng protein trong khẩu phần trực tiếp. Nó phải được tiêu hóa thành peptide nhỏ và axit amin, hấp thu qua ruột, rồi mới được lắp ráp lại trong cơ thể thành protein sử dụng được.
▲ Hình: mối quan hệ giữa axit amin, peptide và protein.
Dạng hấp thu tốt nhất—peptide
Peptide là chuỗi 2 đến 50 axit amin nối bằng “liên kết peptide”—do đó có tên gọi. Liên kết peptide có thể bị phá bởi phản ứng với nước (thủy phân), nên peptide có thể thu được cả bằng thủy phân protein và tổng hợp từ axit amin.
Trong protein, peptide và axit amin, peptide hấp thu hiệu quả nhất—di- và tri-peptide là tốt nhất. Thực tế, đường tiêu hóa của chó mèo dùng enzyme phân giải protein thành peptide trước khi hấp thu.
Dưỡng chất cơ thể không tự tạo được—axit amin thiết yếu
Là đơn vị nhỏ nhất của protein, chỉ có khoảng 20 loại axit amin, ở mọi động vật. Một số động vật không tự tổng hợp được; đây là các “axit amin thiết yếu”. Chúng chỉ có thể đến từ thức ăn hằng ngày, và axit amin không được lưu trữ lâu dài trong cơ thể, nên thiếu hụt trong khẩu phần sớm ảnh hưởng chức năng cơ thể.
▲ Hình: so sánh axit amin thiết yếu (từ trái sang phải: người, chó, mèo).
May mắn là với chế độ ăn được quản lý tốt, hầu hết axit amin thiết yếu có sẵn từ thức ăn. Nhưng lưu ý axit amin thiết yếu khác nhau giữa các loài, nên không thể đánh giá nhu cầu động vật từ góc nhìn dinh dưỡng của người. Khi chọn thức ăn thú cưng, ưu tiên thức ăn có tỷ lệ axit amin đã tính toán (hạt uy tín và lon thức ăn đầy đủ)—khi đó không cần bổ sung thêm axit amin.
Đọc tiếp: Protein, peptide và axit amin (Phần 2)
Tài liệu tham khảo
- Nelson DL, Cox MM. Lehninger Principles of Biochemistry, ấn bản 4.
- Rogers QR, Morris JG. Essentiality of amino acids for the growing kitten. J Nutr. 1979;109(4):718-23.